Poprzednia

ⓘ Koń po raz pierwszy został udomowiony prawdopodobnie na terenie północnego Kazachstanu w okresie kultury Botai tj. około 3.5 tys. lat p.n.e., natomiast ludność ..



Koń
                                     

ⓘ Koń

Koń po raz pierwszy został udomowiony prawdopodobnie na terenie północnego Kazachstanu w okresie kultury Botai tj. około 3.5 tys. lat p.n.e., natomiast ludność europejska dokonała tego ok. 1.5 tys. lat p.n.e. Obecnie przedstawiciele 18 z 21 współczesnych ras hodowlanych pochodzą od dwóch linii – arabskiej i turkmeńskiej.

                                     

1. Przodkowie i genetyka konia

Przodkami koni orientalnych, od których pochodzą konie gorącokrwiste, były prawdopodobnie koń Przewalskiego i tarpan; konie zimnokrwiste pochodzą natomiast od konia leśnego z Północnej Europy. Koń Przewalskiego jest obecnie jedynym przedstawicielem gatunku koni dzikich. Rasa konik polski wykazuje bardzo duże podobieństwo do tarpana, lecz nie jest genetycznie tą samą rasą chociaż poza Polską koniki polskie bywają określane mianem tarpan. W styczniu 2007 zespół naukowców z Massachusetts Institute of Technology i Uniwersytetu Harvarda poinformował, że stworzył wstępną mapę genomu konia.

                                     

2. Wykorzystanie

Niegdyś najpopularniejsze zwierzę pociągowe, następnie wyparte przez maszyny zob. traktor, kombajn. Dziś używany w celach rekreacyjnych i sportowych, jako zwierzę pociągowe – jedynie w biedniejszych gospodarstwach i niekiedy w leśnictwie zrywka drewna. Przeciętna długość życia koni wynosi 25-30 lat. Wysokość konia mierzy się w kłębie specjalną laską zoometryczną.

                                     

3. Rasy koni

Wyhodowano wiele ras koni. Najpopularniejsze to:

  • pełnej krwi angielskiej – konie wyścigowe.
  • czystej krwi arabskiej – jej krzyżówki dały początek wielu innym rasom

Polskie rasy koni

  • rasa huculska hc
  • rasa wielkopolska wlkp
  • kuc feliński kf
  • rasa małopolska młp
  • rasa śląska śl
  • konik polski kn oraz jego odmiana konik biłgorajski knb
  • polski koń szlachetny półkrwi sp
  • polski koń zimnokrwisty z

Rasy rejestrowane przez PZHK

Polski Związek Hodowców Koni rejestruje rasy: konie małopolskie, wielkopolskie, śląskie, szlachetnej półkrwi, koniki polskie i konie huculskie. Ponadto zezwala na rejestracje koni zimnokrwistych, traktując je jako jedną rasę oraz na rejestracje kuców i małych koni, takich jak np. kuce felińskie, czy walijskie kuce górskie.

                                     

4. Określenia koni

Nazwy koni w zależności od wieku:

  • odsadek – młody koń odłączony od klaczy matki
  • sysak – młody koń do około 6 miesiąca życia, odżywia się głównie mlekiem matki.
  • ogier – samiec konia powyżej trzeciego roku życia, zazwyczaj hodowany dla rozrodu.
  • klaczka – samica konia w wieku 1-3 lat.
  • klacz, kobyła – samica konia powyżej trzeciego roku życia.
  • źrebię – młody koń poniżej 1 roku.
  • ogierek – samiec konia w wieku 1-3 lat.

Inne nazwy:

  • wnęter – samiec konia z wadą rozwojową, polegającą na niewłaściwym umieszczeniu jąder poza moszną – zob. wnętrostwo.
  • wałach – wykastrowany samiec.
                                     

5. Umaszczenia koni

Konie charakteryzują się wielką różnorodnością umaszczeń, które w większości przypadków nie są cechą rasową. Wyjątkami od tej reguły są rasy: haflinger umaszczenie kasztanowate z konopiastą grzywą i ogonem, appaloosa umaszczenie tarantowate, konik polski umaszczenie myszate, palomino umaszczenie izabelowate, fiording umaszczenie bułane oraz koń fryzyjski umaszczenie kare, jedyną możliwą odmianą jest mała gwiazdka na czole, albino umaszczenie białe.

Appaloosa należą do koni o maści leopard. Są to wszystkie ubarwienia koni, na których widać kropki. Jednym z rzadszych rodzajów leopard jest snowflake, jasne kropki na ciemnej powierzchni.

Ciekawe kolory sierści charakteryzują także Quarter horse, m.in. buckskin: sierść beżowa, grzywa ciemna, paint indiana: nieregularne plamy różnych kolorów. Istnieje też silver dapple: czekoladowo-szara sierść z srebrną grzywą i ogonem.

                                     

6. Chody konia

Wśród naturalnych chodów konia rozróżnia się w kolejności według prędkości:

stęp – chód czterotaktowy; koń stawia nogi w kolejności: lewa tylna, lewa przednia, prawa tylna, prawa przednia. Rodzaje stępa: swobodny, pośredni, wyciągnięty. kłus – chód dwutaktowy, koń stawia dwie nogi po przekątnej prawa przednia i lewa tylna, lewa przednia i prawa tylna. Rodzaje kłusa: roboczy, pośredni, zebrany, wyciągnięty. Z punktu widzenia jeźdźca w rekreacji wyróżniamy: kłus anglezowany, ćwiczebny pełny siad lub w półsiadzie. Kłusaki mają również kłus szybki, który u innych koni nazywamy już galopem. W jeździe rekreacyjnej oraz sportowej jeździec anglezując, powinien podnosić się z siodła w momencie, gdy koń stawia przednią, zewnętrzną nogę. W konkursach ujeżdżeniowych na czworoboku od klasy P stosuje się tylko kłus ćwiczebny. galop – trzytaktowy chód konia źle ułożone konie czasem galopują czterotaktem, koń stawia najpierw nogę tylną, potem dwie nogi po przekątnej, a następnie przednią prowadzącą – w zależności więc od tego, która noga stawiana jest jako ostatnia, rozróżnia się galop na lewą i prawą nogę. Rodzaje galopu: roboczy, pośredni, zebrany i wyciągnięty. Można galopować w półsiadzie lub w pełnym siadzie. Koń powinien galopować na tę samą nogę, w którym kierunku idzie w lewo – na lewą, w prawo – na prawą. Jeśli tak nie jest, a jest to zamierzone, mówi się, że jeździec prowadzi konia kontrgalopem. Jazda kontrgalopem jest trudnym technicznie elementem, bowiem utrudnia koniowi zachowanie równowagi. Jeśli kontrgalop nie był zamierzony to nazywamy go galopem fałszywym. cwał – jest najszybszym rodzajem chodu. Koń stawia nogi w kolejności: lewa tylna, prawa tylna, lewa przednia, prawa przednia, lub odwrotnie, po czym następuje faza lotu na animacji.

Ten chód jest używany w wyścigach konnych.

Oprócz tych podstawowych chodów konia wyróżnia się jeszcze:

  • amble pośredni między stępem a inochodem do tej grupy należy np. tolt.
  • trucht pośredni między stępem a kłusem,
  • dwutaktowy inochód koń stawia nogi w kolejności: prawa przednia z prawą tylną, a następnie lewa przednia z lewą tylną,

Istnieje również wiele chodów sztucznych, czyli wyuczonych przez człowieka np. piaff, pasaż i stęp hiszpański.

Każdy z wymienionych powyżej chodów ma dwa rodzaje tempa: szybki i wolny, i można w nim wprowadzać modyfikacje, takie jak skracanie czy wydłużanie kroku.



                                     

7. Uzębienie konia

Końskie zęby stale rosną, mniej więcej 4 mm rocznie. Są one systematycznie ścierane ok. 2 mm na rok, wskutek rozcierania pobieranego pokarmu. Szczęka jest szersza niż żuchwa, dlatego zęby trzonowe i przedtrzonowe ścierają się nierównolegle, pod kątem. Miękki pokarm powoduje, że zęby trzonowe i przedtrzonowe nie ścierają się równomiernie na całej powierzchni, co powoduje że na zewnętrznej stronie zębów górnych i wewnętrznej stronie zębów dolnych tworzy się ostra jak nóż krawędź. Należy przynajmniej raz do roku skontaktować się z weterynarzem, który sprawdzi stan uzębienia zwierzęcia i w razie potrzeby odpowiednio je starnikuje. Problemy związane z uzębieniem przekładają się bardzo często na kłopoty w pracy z końmi – trudności przy kiełznaniu, niespokojna głowa, nieakceptowanie wędzidła, problemami z pobieraniem pokarmu oraz przeżuwaniem.

                                     

8. Budowa i praca przewodu pokarmowego konia

Elementy układu pokarmowego konia nazywają się tak samo, jak ludzkie, jednak różnią się budową i pełnioną funkcją. W jamie ustnej konia pokarm zostaje roztarty i zmieszany ze śliną. Koń produkuje około 30 litrów śliny na dobę przez trzy pary dużych ślinianek. Pracują one jednak tylko w chwili, gdy koń spożywa pokarm, w związku z czym zwierzę powinno jeść jak najczęściej i jak najwolniej, aby nie odprowadzić do suchości jamy ustnej. Przełyk konia jest bardzo długi: biegnie od ganaszy do mniej więcej połowy kłody zwierzęcia. Jest on bardzo dobrze umięśniony. Posiada też dość duże ścianki, pokryte od wewnątrz błoną śluzową. Konie powinny spożywać pokarm z głową w dole: dzięki temu przełyk tworzy prostą linię.

Żołądek konia ma pojemność około 7.5-15 litrów. Około 2/3 jego pojemności zajmuje nabłonek gruczołowy produkujący kwas, który jest produkowany przez organizm zwierzęcia przez cały czas. Pozostałą 1/3 żołądka pokrywa błona wrażliwa na działanie kwasu żołądkowego. Koński żołądek jest sztywny, w związku z czym nie może pomieścić zbyt dużej ilości paszy. Jeśli zwierzę spożyje za dużo pokarmu jego część przemieszcza się do jelita cienkiego, nawet jeśli nie został do tego odpowiednio przygotowany. Ma ono długość 15-22 metrów i średnicę około 7-10 centymetrów. W jelicie grubym zachodzi podstawowy proces trawienia pokarmu. Konie czepią energię życiową przede wszystkim z lotnych kwasów tłuszczowych, które powstają w procesie trawienia włókna. Flora bakteryjna końskiego jelita grubego składa się więc z ponad 400 rodzajów drobnoustrojów, które wspomagają ten proces.



                                     

9. Zootechniczna terminologia części ciała konia

Głowa, na której wyróżnia się:

  • oczodoły i oczy
  • skronie – między małżowiną uszną i okiem
  • czoło – znajduje się między oczami
  • małżowiny uszne z okolicami przyusznymi
  • potylicę – za uszami w miejscu, gdzie szyja łączy się z głową
  • grzywka czupryna – pęk włosów pokrywający ciemię
  • Część górna mózgowa
  • ciemię – przed i między uszami
  • nos z grzbietem nosa
  • warga górna
  • sanki – czyli dolne i tylne brzegi żuchwy
  • otwory nosowe
  • rów międzyszczękowy
  • szpara pyskowa z kątami pyskowymi
  • ganasze
  • policzki i okolice łzowe
  • nozdrza
  • chrapy
  • warga dolna z bródką
  • Część pyskowa trzewioczaszka
  • lica

Szyja, na której wyróżnia się:

  • przegub gardłowy
  • boki szyi lewy i prawy
  • grzywę – czyli włosień wystający z karku
  • rowki naczyniowe – znajdują się z obu stron szyi w okolicy podgardla
  • podgardle – to dolny brzeg szyi
  • kark
  • wrąb przegub karkowy

Tułów kłoda składa się z:

  • kłąb
  • występ barkowy
  • staw barkowy
  • łokieć
  • pacha
  • Przód tułowia
  • łopatka
  • doły głodowe
  • Środek tułowia łącznik
  • podbrzusze
  • słabizny
  • ożebrowanie klatki piersiowej
  • brzuch
  • mostek
  • lędźwie nerka
  • grzbiet
  • kulsze
  • nasada ogona
  • krzyż
  • kolano z fałdem kolanowym
  • krocze, odbyt i srom u klaczy
  • zewnętrzne guzy biodrowe
  • kiść ogona
  • rzep ogona
  • Zad
  • pośladki
  • udo

Nogi część wolna kończyny

  • korona
  • kopyto
  • okolica stawu pęcinowego z ostrogą i szczotką pęcinową
  • pęcina
  • kasztany – występują na wewnętrznej stronie przedramienia i stawu skokowego
  • nadgarstek napiąstek
  • podramię przedramię
  • nadpęcie
                                     

10. Konotacje w kulturze

  • Koń – jaki jest, każdy widzi – to adnotacja dotycząca konia w późnobarokowej encyklopedii Nowe Ateny pióra Benedykta Chmielowskiego. Dziś pełni ona funkcję popularnego powiedzonka, którym kwituje się różnego rodzaju oczywistości.
  • Koń – podać jego odgłos – to cytat ze słynnej komedii Rejs w reż. Marka Piwowskiego. Odpowiedź Pa-ta-taj jest oczywiście błędna, bo chodziło o odgłos paszczą.
  • Koń go zjadł – staropolskie przysłowie; według jednej z interpretacji chodzi w nim o horrendalnie wysokie koszty utrzymania konia pod wierzch.
  • Koń, pomimo że w dziedzinie transportu należy do przeszłości, do dziś stanowi swoisty nobilitujący symbol w motoryzacji. Powszechne jest określanie szybkiego sportowego auta mianem "rumaka”, a niektóre firmy obrały właśnie konia jako logo firmowe Ferrari lub logo typu samochodu Ford Mustang. Koń, tym razem mitologiczny Pegaz, jest marką hiszpańskich ciężarówek i ciągników siodłowych PEGASO. Rodzimym przypadkiem wykorzystania nazwy konia jako marki samochodu jest Tarpan, bynajmniej nie kojarzony ani z rewelacyjnymi osiągami, ani nawet z nadzwyczajną mocą, jednak wytrzymały i sprawny na bezdrożach.


                                     

11. Organizacje

Polska

  • Polski Związek Jeździecki
  • Polskie Stowarzyszenie Użytkowników i Przyjaciół Koni Roboczych oraz Konnych Producentów Żywności Ekologicznej im. prof. Ewalda Sasimowskiego
  • Polski Związek Hodowców Koni Małopolskich
  • Polski Związek Hodowców Koni

Świat

  • Międzynarodowa Federacja Jeździecka
  • Europejska Federacja dla Promocji Wykorzystania Koni Pociągowych

Wielojęzycznym słowniku

Tłumaczenie
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →